خبرنگاران شهروند، کسانی که درس خبرنگاری نخوانده اند

     شعار روزنامه‌نگاری شهروندی چنین است: «بگذارید آن‌ها چیزی باشند که هستند» (نویسندگان آماتور، اعضای یک اجتماع). سعی نکنید هر مشارکت‌کننده‌‌ای را به یک «روزنامه‌نگار کوچک» (Mini Journalist) تبدیل کنید. وظیفه ما این است که چنین وب سایتی را بیشتر وقف جامعه کنیم تا «روزنامه‌نگاری»! (پرتال خبری اوه مای نیوز)

     تفکری که در پس روزنامه نگاری شهروندی است بر اساس فعالیت مردمی است که بدون در اختیار داشتن وسایل، فن آوری و آموزش های نوین روزنامه نگاری، برای بهبود اوضاع و شرایط خویش، نسبت به ثبت و انتشار اخبار محلی در سطح وسیعی اقدام می نمایند.

خبرنگاری شهروندی چیست؟

زمینه های پیدایش خبرنگاری شهروندی چیست؟

در این مقاله به این سوال ها پاسخ خواهیم داد.

     خبرنگاری شهروندی نوعی روزنامه نگاری خودجوش است که بر اساس فعالیت شهروندان شکل گرفته است. شهروندانی که بر اساس علایق خود، اطلاعات دریافتی را از طریق تکنولوژی های نوین ارتباطی همچون موبایل و اینترنت با مخاطبان دیگر در میان می گذارند.

بهره گیری شهروندان از فن آوری های نو برای جمع آوری، پردازش و انتشار اخبار و اطلاعات

این فعالیت به عنوان یک تریبون برای بیان دیدگاه های شهروندان و گسترش « گستره عمومی » خود را معرفی می کند. شهروندانی که هم تولید کننده خبر، هم خبرنگار و کانال انتقال خبر و هم مخاطب هستند.

این اتفاق در جایی نمایان می شود که دولت سایه خود را بر گستره عمومی ، گسترانده و اجازه فعالیت آزاد و باز را به رسانه های رسمی موجود برای انتشار اخبار نمی دهد.

بر اساس نظریه هابرماس، وسایل ارتباطی جدید فضایی نو و گسترده تر برای ابراز نظرات و گفتگو در اختیار همگان قرار می دهد که دیگر الزامات محدود کننده حاکمان معنا نخواهد داشت.

     دان گیلمور می گوید: یکی از مهم ترین گام های توسعه رسانه ها، همین فعالیت های شهروندان در قالب بلاگ نویسی و انتشار اخبار است. این بدان معنی است که کسانی می خواهند آنچه را بدان
می اندیشند در فرصتی برای دیگران بازگو کنند.

     در دنیای حضور اینترنت نمی توان مرزها را مسدود کرد حتی سانسور نیز به کمک فیلترشکن های جدید مانعی بیهوده تلقی می شوند. در فن آوری دیجیتال دیگر دولت ها صاحبان منابع خبر نیستند و مردم نیز چنین امکاناتی را در اختیار دارند. ارتباطات باعث می شود تا مردمی که ورای مرز های جغرافیایی هستند نیز با واقعیت رویدادها آشنا شوند و تصورات آنها نسبت به یک پدیده براساس واقع گرایی شکل گیرد. ابزارهای ارتباطی دیجیتال عامل پیوند انسان هاست. بسیاری از مشارکت های علمی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، هنری و سیاسی از همین طریق صورت می پذیرد و عاملی برای پیشرفت محسوب
می گردد.

خبرنگار کوله پشتی

     خبرنگار کوله پشتی یا خبرنگار سولو شکل  دیگری از خبرنگاری شهروندی است با این تفاوت که، خبرنگاران کوله پشتی رسانه ها در استفاده از ابزار تهیه خبر آموزش های حرفه ای دیده اند اما شهروندانی که به صورت خودجوش از امکانات الکترونیکی خود استفاده می کنند، تحت آموزش های حرفه ای قرار نگرفته اند. قابل ذکر است که شهروندان خبرنگار دسترسی بیشتر و یا واکنش سریع تری نسبت به وقایعی که در صحنه حضور ایشان اتفاق می افتد دارند.

      از سویی دیگر رسانه پیش رو « وب  » است، خبرنگاران سازمان رسانه نیز در آینده ای نه چندان دور ملزم به استفاده از رسانه وب برای انتشار اخبار و گزارش بر روی نسخه های آن لاین روزنامه خود می باشد.

     دیوید هلمز نیز در بررسی ویژگی های عصر اول و دوم رسانه ها چنین می گوید:

عصر اول رسانه های (پخش)

عصر دوم رسانه ها (تعاملی بودن)

متمرکز ( چند نفر برای عده زیادی سخن می گویند)

غیر متمرکز ( عده ای زیاد با عده ای زیاد سخن می گویند)

ارتباطات یک سویه است

ارتباطات دو سویه است

مستعد کنترل دولتی است

از کنترل دولتی می گریزد

ابزار رژیم های قشربندی و نابرابری است

دموکراتیک و تسهیل کننده شهروندی جهان شمول است

مشارکت کنندگاه تجزیه شده و به صورت توده وار هستند

مشارکت کنندگان فردیت خود را حفظ می کنند

دارای ویژگی تأثیر و نفوذ آگاهی جمعی است

دارای ویژگی تأثیر و نفوذ تجربه فردی زمان و مکان است

 

با نگاهی به دسته بندی هلمز از حضور رسانه ها می توان دریافت که، اعمال فشار و نظارت حاکمیت نیز امکان ایجاد محدودیت برای فعالیت های اجتماعی و بین المللی را در جوامع امروز میسر نمی گرداند.

     ابزارهای نوین ارتباطی همچون اینترنت با ویژگی هایی چون سرعت و تأثیرگذاری در بخش وسیعی از مخاطبان که خود گزینش گر هستند از دلایل پدید آمدن روزنامه نگاری شهروندی هستند.

این همان تبعیت از نظریه کمربند انتقالی یا  گلوله برفی است. این گلوله برف کوچک با حرکت خود از قله به سمت پایین تبدیل به توده بزرگی می شود که قدرتی عظیم به همراه دارد و در برخورد با موانع پیش رو آن ها را متلاشی کرده و بخش بزرگی را پوشش می دهد.

همان طور که مانوئل‌کاستلز، جامعه‌شناس اسپانیایی می‌گوید ما در حال گذر از عصر مخاطبان انبوه، به شرایطی رسیدیم که ارتباطات‌جمعی، حاکمیت خود را به نوع دیگری از ارتباطات یعنی ارتباطات خودگزین داده‌ است که از دل آنها رسانه‌های شهروندی به وجود آمد؛ رسانه‌هایی که امکان مشارکت شهروندان در تولید و پخش محتوا را افزایش داده و از سوی دیگر دریافت محتوا را نیز خودگزین کرده‌اند.

 

 خبرنگار شهروند همکار خبرنگار حرفه ای در رسانه

     خبرنگاران شهروند به عنوان شاهدان عینی اتفاقاتی که در هنگام غیاب خبرنگاران حرفه ای رخ می دهد می توانند نسبت به ضبط وقایع و بیان آن ها اقدام کنند. در بسیاری از رسانه ها با درخواست از شهروندان و پدید آوردن امکان همکاری بر روی سایت رسانه ، از اطلاعات دریافتی و بررسی آن ها با نزدیکی به اتفاق رخ داده، می توان اطلاعات را کامل، و نسبت به انتشار گزارش یا مقاله در آن خصوص اقدام نمود.

     امروزه شاهد این همکاری در بسیاری از کشورها که حضور خبرنگاران خارجی ممنوع است ، می باشیم. توسعه فن آوری های نوین دیجیتال و وب، فضایی را برای رشد خبرنگاران شهروند به وجود آورده است به گونه ای که هر کاربر که حرفی یا تصویری برای ارائه داشته باشد، یک خبرنگار شهروند محسوب می شود.

     رسانه ها از فیلم ، عکس و مشاهدات شهروندان برای تکمیل این پازل استفاده می کنند. اما رسانه با یادآوری اینکه هیچ مسئولیتی در قبال صحت ادعای شهروندان ندارد، مرتب به این موضوع نیز در طی پخش خبر، اشاره می نماید. در این بین می توان به شبکه  های خبری بی بی سی  و سی ان ان اشاره کرد.

     شبکه خبری "بی بی سی" در سال 2005 همزمان با بمب گذاری های لندن در حرکتی متفاوت از سایر شبکه ها، فضایی را در وب سایتش برای انعکاس عکس ها، فیلم ها و مشاهدات کاربران قرارداد. همچنین شبکه خبری "سی ان ان" در سال 2006 بخشی را با عنوان « من گزارش می دهم  » در وب سایت خود طراحی کرد تا به جمع آوری تولیدات خبری کاربران اینترنت بپردازد. سپس "فاکس نیوز " با عنوان « شما گزارش بدهید  » به این عرصه وارد شد. پس از آن ها تقریبا اغلب شبکه های خبری مهم قسمتی از فضای اینترنتی خود را به این امر اختصاص دادند که از میان آن ها می توان به "اسکال نیوز"، "ای بی سی" و"ام اس ان بی سی" اشاره کرد.

     لازم است که در اینجا به آغاز رسمی فعالیت گسترده ی خبرنگاران شهروند در سال 2000 که همزمان با تأسیس شبکه خبری "اوه مای نیوز" در کره جنوبی بود، اشاره بنماییم. شعار تبلیغاتی «  هر شهروند یک گزارشگر است » در مدت کوتاهی اوه مای نیوز را به مشهورترین پرتال خبری کره مبدل ساخت. 20 درصد از کل محتوای این شبکه توسط 40 خبرنگار حرفه ای تهیه و تدوین می شود و 80 درصد باقی مانده، محتوایی است که به طور کامل توسط شهروندان عادی تولید و مدیریت می شود که برخی از آن ها دستمزد ناچیزی نیز دریافت می کنند. این پرتال خبری در حال حاضر بیش از پنجاه هزار کاربر فعال دارد که به صورت شبانه روزی در حال محتوا سازی بر روی این شبکه اند.

خبرنگار شهروند یا شایعه ساز

     در اینجا لازم است بر تفاوت بین مفهوم خبرنگار شهروند و شایعه پراکن اشاره کنیم. خبرنگار شهروند همراه با گزارش خود عکس ، تصاویر ویدئویی و منابعی را برای تأیید گزارش خود همراه می کند. در حالی که شایعه پراکنان تنها به انتشار اخباری می پردازند که از درستی آن اطلاعی ندارند و منابعی برای مراجعه به آن ها وجود ندارد.

آنچه که در پایان این نوشته می آید

      روند در حال گسترش تولیدات خبری توسط مردم ، بیان گر آن است که در آینده فضای رسانه ای پاکیزه تری در پیش رو خواهیم داشت. از آن رو که اخبار فیلتر نشده و دست اول در عرض چند دقیقه و یا حتی چند ثانیه در اختیار تمام مخاطبان قرار خواهد گرفت. این بدان معناست که مردم در ساخت سرنوشت خویش و در لحظات مهم تصمیم گیری حضور خواهند داشت. گردش اطلاعات سریع و آزاد خواهد بود و مشارکت شهروندان موجبات کاهش آسیب های مختلف اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی را در پی دارد.

     آنچه مسلم است در پدیده روزنامه نگاری شهروندی ، دروازه بانی خبر وجود ندارد و یا حداقل نقش آن بسیار بسیار کمرنگ است و این موضوعی است که می تواند نخبگان روزنامه نگاری را درباره آینده
روزنامه نگاری باکیفیت نگران می کند.

«استیو آتینگ» پژوهشگر ارتباطات در مطالعه خود به بررسی 11 لایه در سطح روزنامه‌نگاری شهروندی پرداخته است که بررسی آن نیز به درک بیشتر این مقوله کمک می نماید.

در پایان اشاره به مصاحبه یکی از مدیران محترم را بی جا نمی دانم.

آقای محمد جعفر محمدزاده معاون مطبوعاتی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی اخیرا درباره ویژگی روزنامه‌نگاری شهروندی اظهار داشته اند: روزنامه‌نگاری شهروندی با روزنامه‌نگاری در بخش‌های دیگر تفاوتی ندارد اما ممکن است کار یک روزنامه‌نگار حوزه شهروندی به مراتب آسانتر باشد،‌ چرا که روزنامه‌نگار جنگی باید به جنگ برود اما روزنامه‌نگار شهروندی باید در شهر تکاپو داشته باشد و مطالب متناسب با این حوزه را منتشر کند.

معاون مطبوعاتی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بر آموزش شیوه‌های تخصصی روزنامه‌نگاری شهروندی به‌ روزنامه‌نگاران حوزه شهری تأکید و خاطر‌نشان کرد: دیدگاه و نگرش روزنامه‌نگار شهری باید تخصصی و علمی باشد و معضلات اجتماعی را بشناسد و نسبت به خرده فرهنگ‌ها، آداب و رسوم و ویژگی‌های محلات شناخت داشته باشد. (خبرگزاری مهر، 25/2/1390)

البته این سوال نیز از جناب معاون مطبوعاتی باقی است که : آیا واقعا روزنامه نگار شهری با روزنامه نگاری شهروندی تفاوتی ندارد؟

منابع:

1. «نظریه‌های رسانه، اندیشه‌های رایج و دیدگاه‌های انتقادی»، سیدمحمد مهدی‌زاده، انتشارات همشهری

2. وب سایت رسانه ها و آزادی اطلاعات

3. مونوریل، نشریه ایرانیان مقیم مالزی، شماره هفتم- اصلی، سپتامبر 2009

4. The 11 Layers of Citizen Journalism, by Steve Outing, Published May 31, 2005

 

 

 

/ 4 نظر / 18 بازدید
خسرو خان

خیلی قدیم تر خبرها را دو دسته از آدم ها پخش میکردن یکی جارچی ها یکی مشاطه ها ( آرایشگرها) خبر هایی که مشاطه ها میدادند از طریق رسانه ای به نام خاله زنک پرس زودتر به همه جا میرسید حالا این شهروند خبرنگار ادامه ی نسل کدوم اینها هستن ؟

خسرو خان

هرکی ندونه شما که میدونی منبع خبریم کلا یکدونه اس

خسرو خان

توصیه شما مردوده چون بستگی داره به منبع چون که صد آید نود هم پیش ماست

نظافت منزل

مرسی لذت بردم. منتظر مطالب بیشتر از شما هستم.